Elektrik piyasasında arz güvenliğinin temini için gerekli yedek kapasite de dâhil olmak üzere yeterli kurulu güç kapasitesinin oluşturulması, uzun dönemli sistem güvenliğinin temini için güvenilir kurulu güç kapasitesinin korunması amacıyla TEİAŞ tarafından bir kapasite mekanizması işletilmektedir. Bu kapasite mekanizması ile ilgili kurallar Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir.
TEİAŞ elektrik piyasasında arz güvenliğinin temini için gerekli yedek kapasite de dâhil olmak üzere yeterli kurulu güç kapasitesinin oluşturulması ve/veya muhafazası için yıllık olarak belirlenen bütçe içerisinde üretim lisansı sahibi tüzel kişilere kapasite ödemesi yapmaktadır. Bu ödemeler kapasite mekanizmasındaki santrallerin birim sabit maliyet bileşenleri ile kaynak bazında toplam kurulu güçlerinden hareketle belirlenmektedir.
Kapasite Mekanizmasına Başvuru
Bir sonraki takvim yılında kapasite mekanizmasından yararlanmak isteyen tüzel kişiler işletmede olan her bir santral için başvuru formu ile ve bir sonraki takvim yılı içerisinde geçici kabulü yapılacak her bir santral için ise aday başvuru formu ile en geç 15 Ekim’e kadar kadar TEİAŞ’a başvurur. Başvuru sırasında TEİAŞ tarafından belirlenen başvuru formu/aday başvuru formu ile üretim tesislerinin kapasite mekanizmasından yararlanmak üzere gerekli şartları taşıdığını gösteren belgeler TEİAŞ’a sunulur. TEİAŞ bir sonraki takvim yılında kapasite mekanizmasından yararlanacak tesisleri en geç Ekim ayının son günü internet sitesinden duyurur ve EPDK’ya bildirir.
Kamu payı %50’yi aşan santraller, yap işlet ve yap işlet devret sözleşmesi bulunan ve anlaşma süresi dolmuş olsa da bu anlaşmalar kapsamında faaliyette bulunan/bulunmuş olan santraller, EPK m.18/5 kapsamına giren özelleştirme ihalesini kazanmak suretiyle kurulan santraller, uluslararası sözleşmeler kapsamında kurulan nükleer enerji üretim santralleri (teşvik sürelerini tamamlamış olsalar dahi), herhangi bir zamanda YEKDEM’den faydalanan veya faydalanma hakkı bulunan santraller, özelleştirme ihalesi yapılan santraller, elektrik kurulu gücü yerli kaynaklara dayalı santraller için 50 MWe’ın altında, diğer santraller için 100 MWe’ın altında olan santraller, lisansında yer alan, mevcut ve işletmede olan, geçici kabul tarihi en eski ünitesinin geçici kabul tarihinden başlayarak hesaplanan santral yaşı 13 yıldan büyük olan yerli kaynaklara dayalı olmayan santraller, geçici kabul kapsamında veya Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na başvurularak tekrarlanan verimlilik performans testi sonuçlarında verimlilik oranı % 50’nin altında olduğu belirlenen, yerli kaynaklara dayalı olmayan santraller ve kesintisiz üretim yapamayan rüzgar ve güneşe dayalı santraller kapasite mekanizmasında yer almaz.
Kapasite Ödemeleri
Bir sonraki takvim yılında yapılacak kapasite ödemelerine esas yıllık bütçeye ve bütçenin yıl içerisindeki fatura dönemlerine dağılımına dair öneri, TEİAŞ tarafından Ekim ayı sonuna kadar EPDK’ya sunulur ve EPDK aynen veya değiştirerek Kasım ayı içinde onaylar. Bir takvim yılı içerisinde yapılan kapasite ödemeleri ilgili takvim yılı için belirlenen bütçeyi geçemez. Bir takvim yılı için yapılan kapasite ödemelerinin ilgili takvim yılı için belirlenen bütçenin altında kalması durumunda kalan bütçe bir sonraki yıla aktarılamaz.
Üretim tesislerine yapılacak kapasite ödemeleri ilgili fatura döneminin sonunu takip eden 30 gün içerisinde hesaplanarak 45 gün içinde ilgili lisans sahibi tüzel kişilere bildirilir ve internet sayfasında duyurulur.
Başvuruların yapıldığı son tarihten geçmişe doğru 12 aylık dönemde ağırlıklı ortalama kapasite kullanım oranı yerli kaynaklara dayalı olanlarda %10’un, diğerlerinde %15’in altında olan santrallere herhangi bir kapasite ödemesi yapılmaz. Yeni işletmeye geçen santraller için ilgili santralin ilk ünitesinin işletmeye girmesinin üzerinden 12 ay geçinceye kapasite kullanım oranına bakılmaksızın kapasite ödeme mekanizmasına dâhil edilir.