4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 335. maddesi ile bir çocuğun ergin olana kadar anne ve babasının velayeti altında olacağı kabul edilmiştir.
Türk Medeni Kanunu’nun 335 ila 351. maddeleri arasında düzenlenen velayete ilişkin hükümler kural olarak kamu düzenine ilişkindir. Velayete ilişkin davalarda re’sen araştırma ilkesi uygulanır ve hakim tarafların talepleri ile bağlı olmaksızın hüküm tayin eder. Yani anne ya da babanın taleplerinden ziyade çocuğun korunması zaruri üstün yararı gözetilir.
54 maddeden oluşan Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi (20 Kasım 1989) Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nce kabul edilmiş ve 27 Ocak 1995 ‘te 22184 sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır.
Sözleşmenin birinci maddesinde ilgili ülkede uygulanan kanun maddesi ile daha erken yaşta reşit olma hali haricinde bir kimsenin 18 yaşına kadar çocuk sayılacağı kabul edilmiştir.
Türk Medeni Kanunu’nda da bir kimsenin ergin olana dek anne ve babanın müşterek velayeti altında olacağı kabul edilmiştir.
“TMK Madde 335/1- Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velâyeti altındadır. Yasal sebep olmadıkça velâyet ana ve babadan alınamaz.”
“TMK Madde 11 - Erginlik onsekiz yaşın doldurulmasıyla başlar.”
Çocuk ile kişisel ilişkiye yönelik bir düzenleme yapılıncaya kadar, velâyet hakkına sahip veya çocuk kendisine bırakılmış kişinin rızası dışında kişisel ilişki kurulamaz.(TMK madde 326/3)
Evlenme ile erginliğin kazanılması halleri de düzenlenmiştir.
Anne ve babanın evliliğinin devamı sürecinde evlilik birliği içinde doğmuş çocuk yönünden velayet hususunda uygulamada uyuşmazlık doğması ihtimaline rastlanmaz iken, boşanma davası açılması ve/veya 6284 sayılı Kanuna muhalefet hallerinde çocuğun velayetinin anne ya da babadan hangisine bırakılacağı konusu önem taşımaktadır.
Ayrılık ve boşanma durumunda velayetin düzenlenmesindeki amaç çocuğun ileriye dönük yararlarıdır. Yani velayetin düzenlenmesinde asıl amaç küçüğün yararını korumak ve geleceğini güvence altına almaktır.
Ancak burada önemle belirtmekte fayda vardır ki, velayetin değiştirilmesi ve kaldırılması şartları gerçekleşmedikçe anne ve babanın velayet görevine müdahale edilemez.
Velayet aynı zamanda anne ve babanın velayeti altında çocuğun kişiliklerine, mallarına ilişkin haklarına, ödevlerine, yetkilerine, yükümlülüklerine ilişkin düzenlemeler içerir.
Özellikle çocuklarına bakmak, onları koruyup gözetmek, geçimlerini sağlamak, yetiştirilmelerini ve eğitimlerini sağlamaktır. Kötü alışkanlıklardan uzak, dürüst, iyi ahlak sahibi, çalışkan ve bilgili bir insan olarak yetiştirmeleri gerekir.