+90 850 644 84 59
info@mermerogluhukuk.com
ULUSLARARASI TAŞIMA HUKUKU
ULUSLARARASI TAŞIMA HUKUKU
Uluslararası Taşıma Hukukunun konusunu bir ülkeden diğer ülke veya ülkelere yapılan doğrudan ya da transit taşımacılığın kurallarının belirlenmesidir.
Devletlerin iç hukuklarındaki düzenleme farklılıkları dış ticaretin temel parçası olan uluslararası taşımacılıkta sorunların yaşanmasına sebep olmaktadır. Ancak eşya ve yolcu taşımasının bu sorunlardan mümkün olduğunca özgürleşmesi devletlerarası bilim, teknoloji, kültür transferlerini arttırdığı gibi ekonomik kalkınmalarında da önemli rol oynamaktadır.
Özellikle gelişmekte olan ya da az gelişmiş ülkelerin kalkınmasında taşımacılığın önemi yadsınamaz.
Uluslararası Taşıma Hukukunu genel olarak eşya taşıması ve yolcu taşımacılığına ilişkin kurallar olarak ikiye ayırabiliriz. Ancak hem eşya hem yolcu taşımacılığına dair kuralların aynı uluslararası sözleşmede düzenlendiği örnekler de vardır.
Türkiye Cumhuriyetinin yolcu ve eşya taşımasıyla ilgili 50 ülkeyle Uluslararası Karayolu Taşıma antlaşması bulunur.
Bir ülkeden diğer ülkeye gerçekleştirilen eşya taşımacılığında uygulanacak hukukun belirlenmesinde  taraflarca kararlaştırılan teslim şekli, taşıma modeli, eşyanın niteliği ve ülkeler önem taşır. Bu sayılan unsurlar gözetilerek ikili veya çok taraflı uluslararası sözleşmeler, yerel mevzuat ve taraflar arasında düzenlenen sözleşme inceleme konusu edilir.
 
Uluslararası ticarette en sık karşılaşılan sözleşme türlerinden biri eşya taşımasına dair sözleşmesidir. Eşya taşıma sözleşmelerinin konu edildiği uluslararası ikili ve çok taraflı antlaşma sayısı oldukça fazladır.
 
Uluslararası ticarette kullanılan teslim şekillerine ( EXW,FCA, FAS, FOB, CFR, CIF, CPT, DAF, DES, DEQ, DDU, DDP ) bağlı olarak tarafların yükümleri ve kullanılması gereken belgeler de değişmektedir.
 
  • Karayolu ile yapılan taşımalarına ilişkin CMR sözleşmesi,
  • Demiryolu taşımalarına ilişkin COTIF sözleşmesi,
  • Havayolu taşımacılığına dair Montreal sözleşmesi,
  • Denizyolu taşımacılığına dair BM konvansiyonu uluslararası taşıma hukukunun çok taraflı hukuki düzenlemelerinden uygulamada sıklıkla başvurulanlarıdır.
Denizyolu taşımalarında kullanılan belge deniz konşimentosu , demiryolu taşımalarında demiryolu taşıma senedi, karayolu taşımalarında karayolu taşıma senedi , havayolu taşımalarında da havayolu taşıma senedi olarak adlandırılır.
Eşya taşımacılığında dünyadaki tüm devletler tarafından kabul edilmiş ortak bir uluslararası metin yoktur. Ancak Birleşmiş Milletler ve diğer bölgesel birlikler karayolu, havayolu, demiryolu ve denizyolu taşımacılığında kendi üyeleri açısından bağlayıcı normlar oluşturmaktadır.
Taşımacılık sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkların çözümünde devletlerarası ikili ya da çok taraflı antlaşma yok ise kanunlar ihtilafı kuralları uygulama alanı bulur.
Taşıma sözleşmesi taşıyıcının ücreti karşılığında bir eşyayı bir yerden diğer yere götürmeyi üstlendiği sözleşmedir.
Taşıtan ise taşıyıcı ile taşıma anlaşması yapan kişiyi ifade eder.
Alıcı ise taşıma sözleşmesi, taşıma belgesi ya da elektronik nakliye kaydı çerçevesinde eşyanın teslim edilmesi gereken kişiyi ifade eder.
Taşıyıcı ile taşıtan arasında taşıma sözleşmesi düzenlenir.Buna istinaden taşıyıcı da taşıma belgesi düzenler.Taşıma belgesi ciro edilebilen ve edilemeyen olarak ikiye ayrılır.
CMR Sözleşmesinin uyuşmazlığa uygulanabilmesi için yükleme yeri ile teslim yerinin farklı iki ülke olması ve ülkelerden en az birinin CMR sözleşmesine taraf ülke olması zorunludur.
 CMR’nin uygulama alanı dışında kalan taşımalar ise cenaze , posta ve ev eşyası taşımalarıdır.
CMR ‘ye göre taşıma sözleşmesi sevk mektubunun düzenlemesiyle gerçekleşir. Sevk mektubu taşıma sözleşmesinin akdedildiğini, sözleşmenin koşullarını ve eşyanın taşıyıcı tarafından kabul edildiğini aksi ispat edilene kadar ispat etme gücünde olan yazılı belgedir.
CMR ‘ye göre taşıyıcı eşyayı teslim aldığı andan itibaren teslim edinceye kadar kısmen veya tamamen kaybolmasından ve eşya üzerinde meydana gelecek hasardan sorumludur.
Havayolu taşımacılığında Montreal Sözleşmesi hükümleri uygulanır.Bu uluslararası sözleşme ücret karşılığında hava yolu ile yapılan bütün uluslararası yolcu, bagaj ve kargo taşımalarında geçerlidir.
Montreal Sözleşmesine göre dava hakkı varış yerine ulaşılmasından, taşımanın durdurulmasından ya da hava aracının ulaşması gereken tarihten itibaren iki yıl geçmekle düşer.
1985 yılında Türkiye Cumhuriyeti tarafından uygun bulunan COTIF sözleşmesi ise yolcu , bagaj ve eşyanın demiryolu ile taşınmasına ilişkin kuralları içerir.
Bu sözleşme aynı zamanda merkezi Bern’de olan  OTIF’in  uluslararası örgüt statüsü ile kuruluş sözleşmesidir.
Üye devletler arasında sözleşmenin uygulanmasından ya da yorumundan doğan uyuşmazlıkların çözümü için hakem mahkemesi de oluşturulmuştur.
Her üye devlet uluslararası taşıma hukukunda uzman iki hakemi hakem mahkemesinde görev yapabilecek hakem listesi için bildirebilir.
Demiryolu İle Uluslararası Yolcu Ve Bagaj Taşıma Sözleşmesiyle İlgili Bileşik Hükümler (CIV), Demiryolu ile Uluslararası Eşya Tasıma Sözleşmesi ile İlgili Bileşik Hükümler (CIM) COTIF’in OTIF’in kuruluş ve işleyişine dair kurallarından hemen sonra bileşik hükümler şeklinde düzenlenmiştir.
Uluslararası ikili antlaşmalarla
-Geçiş ücretleri,
-İzin belgesi prosedürü,
- Dönüş yükü ve üçüncü ülke taşımaları,
- İzin belgesinden muafiyet şartları,
- Taşıt personeli ve taşımacıların uyacağı kurallar,
- Taşıma faaliyetinden doğan ödemelerin ne şekilde yapılacağı,
- Yolcu ve eşya taşımacılığına ilişkin gümrük ve diğer işlemlerin hızlandırılması ve kolaylaştırılması,
- Sigorta ve teminat hakkında kurallar içerir.
Türkiye ile uluslararası kara yolu taşıması anlaşması olmayan ülkelere ait taşıtlarla, Türkiye’ye veya Türkiye üzerinden yapılacak taşımalarda kullanılacak her bir taşıt için Bakanlıktan izin alınması şarttır.